|
Οι θέσεις του Δικτύου για τις χρηματοδοτήσεις του ντοκιμαντέρ |
|
|
|
Γράφει ο/η Documentary Network
|
Στην Ελλάδα το κιν/φικό είδος του ντοκιμαντέρ ποτέ δεν αντιμετωπίστηκε με την πρέπουσα σοβαρότητα και προσοχή ως προϊόν καλλιτεχνικής δημιουργίας και έκφρασης τόσο από τους αρμόδιους κρατικούς φορείς όσο από τους ιδιώτες παραγωγούς ή σκηνοθέτες. Οι περισσότεροι επαγγελματίες σκηνοθέτες το έβλεπαν ευκαιριακά στο πλαίσιο μιας τηλεοπτικής διαδικασίας κυρίως ως πάρεργο, όταν δεν γύριζαν ταινίες μυθοπλασίας ή τηλεοπτικές σειρές. Με λίγα λόγια ήταν ο φτωχός συγγενής των οπτικοακουστικών τεχνών.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία στροφή και ένα ενδιαφέρον κυρίως από νέους σκηνοθέτες. Οι φθηνές ψηφιακές κάμερες με τα άριστα ποιοτικά χαρακτηριστικά στην εικόνα καθώς και τα συστήματα μοντάζ στηριζόμενα στην φιλοσοφία της κιν/φικής μουβιόλας έκαναν πολλούς νέους σκηνοθέτες να στραφούν στο ντοκιμαντέρ και να θελήσουν να εκφραστούν μέσα από αυτό.
Πιστεύουμε πως ο σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ έχει τη δυνατότητα να χειρίζεται με άνεση τους σύγχρονους κανόνες κιν/φικής αφήγησης και γραφής όπως και στις ταινίες μυθοπλασίας.
Το ΕΚΚ τα τελευταία χρόνια σε συνεργασία με την ΕΡΤ ενίσχυσαν την παραγωγή του ντοκιμαντέρ με ένα ειδικό πρόγραμμα το λεγόμενο Τεκμήριο. Κάθε χρόνο συγχρηματοδοτούν την παραγωγή δύο (2) μεγάλων και έξι (6) μεσαίου μήκους ταινιών συνολικού προϋπολογισμού 600.000 €. Η επιτροπή κρίσης 5 ατόμων του Ε.Κ.Κ. επιλέγει σε πρώτη φάση τις προτάσεις που την ενδιαφέρουν και τις καταθέτει στην επιτροπή της ΕΡΤ. Η τελευταία έχει τον τελικό λόγο στην επιλογή. Στην πράξη πολλές επιλογές του Ε.Κ.Κ. ακυρώνονται για να επιλεγούν άλλες με βάση την τηλεοπτική λογική της ΕΡΤ.
Πιστεύουμε πως ένας τέτοιος συνεταιρισμός είναι πλέον προβληματικός και θα πρέπει να επαναπροσδιοριστεί.
Από την άλλη οι όροι ΤΕΚΜΗΡΙΟ ή ταινίες τεκμηρίωσης που χρησιμοποιούνται για το ντοκιμαντέρ είναι λαθεμένοι, προκαλούν σύγχυση και μπερδεύουν συχνά το ντοκιμαντερ με τις τηλεοπτικές έρευνες. Ο όρος "ντοκιμαντέρ", μέσα στο πέρασμα του χρόνου και μετά από τη σωρευτική απόθεση αρκετών αριστουργημάτων του είδους πάνω του, έχει αποκτήσει ένα νόημα πολύ ευρύτερο αλλά και πολύ διαφορετικό από την ακριβή του μετάφραση.
ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΜΑΣ
Α. Για την ΠΟΛΙΤΙΚΗ του ΕΚΚ στη χρηματοδότηση των ντοκιμαντερ
Το Ε.Κ.Κ. οφείλει να έχει ένα ενιαίο πρόγραμμα στήριξης και χρηματοδότησης του ντοκιμαντέρ του δημιουργού. Μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει η προγραμματική συνεργασία με την ΕΡΤ (πρόγραμμα Τεκμήριο) αλλά αυτή θα πρέπει να υπακούει στις ποιοτικές επιλογές του ΕΚΚ και δεν θα επηρεάζεται από τις τηλεοπτικές λογικές της ΕΡΤ .
Το Συμβούλιο Κρίσεων θα επιλέγει τον αριθμό και τις προτάσεις μεσαίου και μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ που ενδιαφέρει το ΕΚΚ και στη συνέχεια θα τις προτείνει στην ΕΡΤ. Η ΕΡΤ θα επιλέγει εκείνες στις οποίες θα ήθελε να μπει συμπαραγωγός μέσα από πρόγραμμα ΤΕΚΜΗΡΙΟ. Οι υπόλοιπες προτάσεις που δεν ενδιαφέρουν την ΕΡΤ, θα χρηματοδοτηθούν από το ΕΚΚ με τα ίδια ποσά του προγράμματος ΤΕΚΜΗΡΙΟ .
Επειδή το ντοκιμαντέρ είναι ένα είδος που, σε μεγάλο βαθμό, μπορεί να χρηματοδοτηθεί από τους ίδιους τους δημιουργούς του, το ΕΚΚ οφείλει να έχει μία πολιτική σταθερής και γενναίας χρηματοδότησης των έτοιμων ντοκιμαντέρ. Το Συμβούλιο Κρίσεων θα πρέπει να τα αξιολογεί και να εισηγείται στο ΔΣ του ΕΚΚ για την χρηματοδότηση τους.
Δυστυχώς το πρόγραμμα Τεκμήριο (όπως και όλα τα άλλα) ουδέποτε έκανε απολογισμό και ουδέποτε αξιολογήθηκαν τα αποτελέσματα του. Γίνονται οι κρίσεις, επιλέγονται οι προτάσεις, φτιάχνονται οι ταινίες αλλά κανένας δεν αξιολογεί τις παραγόμενες ταινίες, ώστε να έχουμε μία εικόνα και έτσι να κρίνεται η κρίση της επιτροπής. Πιστεύουμε στην ανάγκη ύπαρξης μητρώου παραγωγών-δημιουργών.
Β. Για το Συμβούλιο Κρίσεων .
Η σύνθεση του συμβουλίου κρίσεων για τα ντοκιμαντέρ δεν μπορεί να είναι η ίδια με εκείνη των ταινιών μυθοπλασίας.
Πιστεύουμε πως η ξεχωριστή επιτροπή πρέπει να συγκροτείται από προσωπικότητες που γνωρίζουν άριστα το ντοκιμαντέρ είτε ως δημιουργοί είτε ως θεωρητικοί του είδους.
Αυτό μπορεί να αλλάξει εύκολα με απλό Προεδρικό Διάταγμα. Μέχρι δε να αλλάξει ο κανονισμός θα μπορούσε να συγκροτηθεί ομάδα τριών ντοκιμαντεριστών που θα λειτουργεί συμβουλευτικά προς το Συμβούλιο Κρίσεων.
Γ. Για τα ΚΡΙΤΗΡΙΑ επιλογής των ντοκιμαντερ
Τα κριτήρια επιλογής των ντοκιμαντερ όπως αυτά διατυπώνονται στον κανονισμό, επιβάλλουν μία όχι κατά τεκμήριο αξιολογική κρίση και για το λόγο αυτό χρειάζονται επαναδιατύπωση.
Τα κριτήρια που ισχύουν σήμερα είναι:
i. Το ενδιαφέρον του θέματος και η διαφαινόμενη αισθητική αξία του έργου που θα παραχθεί,
ii. Η πληρότητα και η επάρκεια του σεναριακού προσχεδίου,
iii. Το προηγούμενο έργο του σκηνοθέτη και η πείρα του στο χώρο του ντοκιμαντέρ (ειδικότερα για την κατηγορία μεγάλου μήκους),
iv. Η προηγούμενη εργασία του παραγωγού,
v. Η εγκυρότητα και η ακρίβεια των οικονομικών στοιχείων της παραγωγής.
Το άρθρο Ι πιστεύουμε πως αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κριτήρια επιλογής μιας πρότασης. Το ενδιαφέρον του θέματος θα πρέπει όντως να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα γι’ αυτόν που θα κρίνει την πρόταση, όπως και η διαφαινόμενη αισθητική αξία του έργου, που όμως δεν είναι εύκολο να διαπιστωθεί αντικειμενικά πριν ολοκληρωθεί το έργο. Δεν μπορεί να διαπιστωθεί σε καμιά μορφή τέχνης γιατί θα πρέπει να συμβεί στο ντοκιμαντέρ. Άρα ο μοναδικός παράγοντας που μας εγγυάται τα κριτήρια του άρθρου 1, είναι το άρθρο 3 (που αναφέρεται στο προηγούμενο έργο του σκηνοθέτη και τη σχετική πείρα του ) το οποίο μέχρι σήμερα σκόπιμα υποβαθμίζεται από τις εκάστοτε κρίσεις.
Το άρθρο ΙΙ, αποτελεί στην πράξη για τις εκάστοτε επιτροπές τον κύριο παράγοντα κρίσης , το άρθρο αυτό όμως θα πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά γιατί στο είδος του ντοκιμαντερ “η πληρότητα και η επάρκεια του σεναριακού προσχεδίου” είναι διάτρητη σε παρερμηνείες. Έχει αποδειχθεί ότι στο ντοκιμαντέρ, όσο πλήρες και επαρκές σενάριο και αν υπάρξει, το τελικό αποτέλεσμα απέχει μακράν του αρχικού σεναρίου. Το ντοκιμαντέρ δεν είναι μυθοπλασία ούτε οι καταστάσεις και οι δραματουργικές συγκρούσεις μπορούν να προβλεφθούν και να προσχεδιαστούν εκ των προτέρων.
Για πολλά χρόνια οι επιτροπές κρίσεων καταδίκαζαν πολύ σημαντικά θέματα να μην υλοποιηθούν ποτέ γιατί έκριναν πως η σεναριακή τους μορφή ήταν ανεπαρκής.
Σενάρια πολυσέλιδα, φλύαρα και λογοτεχνίζοντα προκρίνονται ως δήθεν άρτια σε βάρος άλλων λιτών και απέριττων που όμως περιγράφουν το θέμα τους με σαφήνεια και με ξεκάθαρη εικόνα των προθέσεων των δημιουργών τους.
Πιστεύουμε πως η παράγραφος ΙΙ θα πρέπει να μιλάει για μια εκτεταμένη περίληψη, τον τρόπο προσέγγισης του θέματος και τις προθέσεις του σκηνοθέτη. Αυτά είναι αρκετά για να αποκτήσει μια ικανή πληροφόρηση περί του θέματος η επιτροπή που θα κρίνει.
(σε παράρτημα παραθέτουμε τις γνώμες γνωστών ντοκιμαντεριστών βραβευμένων σε διάφορα διεθνή φεστιβάλ και που η άποψή τους θα βοηθήσει να κατανοήσουμε την ιδιαιτερότητα στην παραγωγή των ντοκιμαντέρ).
Το άρθρο 3 αναφέρεται στο προηγούμενο έργο του σκηνοθέτη (βραβεία και συμμετοχές σε φεστιβάλ) και τη σχετική πείρα του όπως διαφαίνεται μέσα από το βιογραφικό του. Πιστεύουμε πως η παράγραφος αυτή μαζί με την παράγραφο Ι αποτελεί το σημαντικότερο κριτήριο για την τελική επιλογή της πρότασης. Η φράση «ειδικότερα για την κατηγορία μεγάλου μήκους» προτείνουμε να εξαλειφθεί. Δημιουργείται η εντύπωση πως οι σκηνοθέτες που γυρίζουν μεγάλου μήκους ντοκιμαντερ είναι πιο σπουδαίοι από εκείνους που γυρίζουν άλλες διάρκειες , πράγμα πέρα για πέρα λάθος.
Οι επιτροπές που κρίνουν τις προτάσεις οφείλουν να ενημερώνονται για το προηγούμενο έργο του σκηνοθέτη και να έχουν μία προσωπική συζήτηση με τον δημιουργό (όπως γινόταν παλιότερα) πριν πάρουνε τις τελικές αποφάσεις.
Τις παραγράφους IV και V τις αποδεχόμαστε πλήρως.
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Γνώμες γνωστών ντοκιμαντεριστών βραβευμένων σε διεθνή φεστιβάλ που μιλούν για την ιδιαιτερότητα στην παραγωγή των ντοκιμαντερ. Διατυπώθηκαν στην διαδικασία των συνεντεύξεων Τύπου στο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης «Εικόνες του 21ου αι.» ανάμεσα στα έτη 2005-2007 και μπορεί κανείς να τις βρει στην ιστοσελίδα του Φεστιβάλ μαζί με άλλες πολύ χρήσιμες απόψεις των ίδιων των δημιουργών για την αισθητική του σύγχρονου ντοκιμαντέρ.
Barbara Kopple,
«Οι ταινίες μου δεν έχουν σενάριο ούτε υπάρχει κάποια βασική αφηγηματική γραμμή που ακολουθώ. Κινηματογραφώ το υλικό μου και μετά περνάω ώρες ατελείωτες στο μοντάζ. Το μοντάζ είναι καθοριστικό για τις ταινίες τεκμηρίωσης».
Sjur Paulsen,
«Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων διαπίστωσα ότι από ένα σημείο και μετά με «τράβηξε» η ιστορία και την κατηύθυνα εγώ. Κατά κάποιο τρόπο με είχε επιλέξει».
Magnus Bejmar,
«Η ταινία ήταν μια πρόκληση καθώς όταν ξεκινούσα δεν ήξερα πώς θα καταλήξει το ντοκιμαντέρ . Ξεκίνησα να ψάχνω μια κοπέλα στο Αφγανιστάν γνωρίζοντας μόνο το όνομά της και το όνομα του σχολείου της».
Julia Reichert και Steven Bognar,
«Ξεκινήσαμε την ταινία υποθετικά, σχεδόν διαισθητικά. Παρακολουθούσαμε τα πάντα και δεν ορίσαμε εξ αρχής τους πρωταγωνιστές. Οι πρωταγωνιστές θα προέκυπταν στη διαδικασία του μοντάζ. Κάποια στιγμή νοιώσαμε πως ήρθε η ώρα να σταματήσουμε τα γυρίσματα. Σημείωσα σε ένα χαρτί τις στιγμές που θα μου έμεναν αξέχαστες, αδιαφορώντας για τα πλάνα. Αυτές οι στιγμές θα αποτελούσαν το υπόβαθρο της ταινίας».
Pirjo Honkasalo,
«Το σενάριο γράφεται μόνο και μόνο για να δοθεί η χρηματοδότηση. Δεν χρησιμοποιείται από την στιγμή που έχει γεμίσει ο λογαριασμός την τράπεζα. Γιατί δεν μπορεί να γραφτεί σενάριο ντοκιμαντέρ, το οποίο να αφορά άτομα στην καθημερινή τους ζωή σε πραγματικό χρόνο. Μπορεί να γίνει σενάριο όταν η ταινία αφορά ιστορικά γεγονότα, αλλά δεν νομίζω ότι σε τέτοιες ταινίες είναι δυνατόν να υπάρξει σενάριο. Στο ντοκιμαντέρ δεν μπορείς να οργανώσεις τις καταστάσεις όπως στη μυθοπλασία. Πρέπει να τις αναγνωρίσεις, να τις εντοπίσεις, να υπάρχει μια χημεία. Πρέπει να ξέρεις ότι αυτό είναι τώρα. Ήταν την πρώτη μέρα των κανονικών γυρισμάτων. Άρχισα να τραβώ τον Πατέρα Vassil κι ένοιωθα ότι υπήρχε κάπου μια δύναμη που τραβούσε την κάμερα προς τα δεξιά. Την έστρεψα και κατέληξα στο πρόσωπο της Τάνιουσκα. Αμέσως κατάλαβα ότι η ταινία έχει θέμα την Τάνιουσκα. Το πρόβλημα ήταν ότι είχα ζητήσει χρήματα για άλλη ταινία, είχα ήδη ολοκληρώσει ένα σενάριο για τον Πατέρα Vassil και λέω «τώρα τι θα κάνω;» Αποφάσισα να μην ενημερ ώσω κανέναν σχετικά γιατί αν τελικά η ταινία θα ήταν πολύ καλή, δεν θα ενδιέφερε κανέναν, δεν θα θυμόταν κανείς ότι αρχικά πρωταγωνιστής ήταν ο Πατέρας Vassil».
Στέλιος Χαραλαμπόπουλος,
«Το πλάνο που είχα στο μυαλό μου πριν ξεκινήσω τα γυρίσματα στην πορεία παραμερίστηκε καθώς ο Γιάννης Μόραλης μου έδωσε στοιχεία-κλειδιά που με οδήγησαν σε μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση».
|
